Schaken is goed voor het ontwikkelen van verschillende vormen van denken:
> Het divergente denken (het creatieve denken):
een schaker heeft meerdere mogelijkheden op verschillende momenten tijdens een partij en moet deze mogelijkheden ook nog eens met elkaar vergelijken en beoordelen.
> Het convergente denken (het analytische denken):
een schaker ziet een (soms verplichte) reeks zetten die gericht te maken heeft met het verwezenlijken van een (sub-)doel. Soms is er maar één goede weg naar dit doel.
> Het laterale denken (het begrijpen na ontdekking/uitleg):
een schaker kan juist ook wel eens nadat er een zettenreeks heeft plaatsgevonden, beseffen wat er precies gebeurd is. Bij het laterale denken kan het soms ook zo zijn dat van te voren niet duidelijk is waarnaar gezocht wordt. Pas nadat een schaker het gevonden heeft, beseft en begrijpt hij het.
> Het natuurlijke denken (het intuitieve doen/denken ontstaan door herhaling):
een schaker maakt (ook vaak onbewust) gebruik van patronen die geintegreerd worden in de persoon door herhaling.
> Het logische denken (het 'als-dit-dan-dat' denken):
een schaker gebruikt vaak principes uit de logica.
