Filmtechniek is geëvolueerd. In de bioscoop word je overweldigd door surroundgeluid. In het begin was de film stom. Je kent ze wel: houterige scènes, met tussendoor een plaatje met tekst. Het probleem was dat veel bezoekers niet konden lezen. Onder meer daarom waren er explicateurs. Zij legden uit wat er stond.
Ik wil ook een explicateur tijdens mijn schaakpartijen. Dat mag niet. Na de partij wel. En dan nog begrijp ik de uitleg vaak niet. Ik heb dan eigenlijk een explicateur nodig van de explicateur.
Tijdens mijn filosofiecursussen voor de NRC-Academie waren de cursisten veelal gepensioneerden. Meestal goed ontwikkelde mannen die na een succesvolle carrière moeite hadden om zich nog iets te laten vertellen. Zeker niet door zo’n snotneus. Of de heren wilden advies voor een dilemma, zoals de directeur van een groot pensioenfonds (“Ik volg deze cursus Ethiek om te weten wat ik met al die miljoenen moet doen.”).
Er zaten veel tweedegraadsexplicateurs die mijn uitleg graag weer uitlegden aan hun mede-cursisten. Soms met een eigen draai eraan. Je kunt wel gelezen hebben over Immanuel Kant in Filosofie Magazine, maar dat is anders dan een boek van Kant zelf lezen. Tijdens mijn studie deed ik dat, en dan sommige passages tienmaal, met uitleg van een professor. Dus moest ik deze explicateurs corrigeren. Als docent was dat mijn taak, niet om betweters te verbeteren. Dat leidde af.
Er was één notoire explicateur, die samen met zijn vrouw de cursus volgde. Ik had net Kants Categorische Imperatief uitgelegd en verteld dat er eigenlijk drie waren, toen hij mij onderbrak. Als een kind stak hij zijn vinger al een tijdje in de lucht, maar door mijn eerdere ervaring met hem negeerde ik het signaal, waarop de vinger iets hoger en dwingender werd uitgestoken, en nadat ik ook nu mijn verhaal op mijn gemak voortzette, hield meneer het niet meer: een kuch werd gevolgd door een abrupte interruptie in de veronderstelling dat nu eindelijk de waarheid zou worden verkondigd. Wat hij zei, weet ik niet meer exact, maar het was geen ter zake doende vraag of aanvulling, eerder het etaleren van de eigen kennis.
Maar hij had het volledig mis. Ik luisterde geduldig. Ik wist meteen welke foute kant hij opging – zoals sommige schakers onmiddellijk zien welke foute zet ik heb gedaan – en nam alle tijd voor mijn antwoord. Zijn vrouw gniffelde toen ik klaar was met mijn uiteenzetting. Hem heb ik niet meer gehoord. Ik bleek als explicateur broodnodig om het huwelijk van een tweedegraadsexplicateur bij te sturen. Al betwijfel ik of hij er iets van heeft meegekregen.
- Op de foto Max Nabarro (1889-1977), Amsterdams beroepsexplicateur voor wie de mensen speciaal naar de bioscoop kwamen. Hij las de titels voor, vertaalde teksten in vreemde talen en gebruikte fluitjes, trommels en toeters om bijvoorbeeld het geluid van een trein of de donder na te bootsen.
Geef een reactie